Дали е возможно густиот распоред и јадењето на нога да се причината што стомакот ви расте под биро?
 

Ретко кога се исклучувате од сѐ;вашиот следен слободен викенд без никаква социјална агенда сѐуште го нема на список;јадете нешто набрзина на биро или додека се превезувате од едно до друго место;приоритетни ви се роковите, родендените на пријателите, часовите по вежбање, семинарите за себенадградба; телефонот ви е преполн со апликации коишто ви овозможуваат брза проверка на мејловите или комуникација со тимот;пиете суплементи за да дојдете до плус енергија и пиете кафе во неразумни количества за да останете будни. Ако можете да се препознаете себеси во која било од овие навики, тогаш ќе си земеме за право да ве прогласиме за уште еден член на генерацијата што никогаш не спие! 

Ви честитаме, вие сте едно посветено, вредно човечко битие што постојано работи, а јаде и спие колку да преживее. Но, дали ваквото однесување е причината за новата епидемија што владее меѓу луѓето? Необјаснива, тешка за контролирање, честопати крајно непријатна подуеност! Во суштина, речиси половина од популацијата се соочува со некаков облик на дигестивен проблем, но она што денес зема замав е подуениот стомак предизвикан од презафатен ден. Како одминува денот, стомакот станува сѐпоголем и поголем, дури и тогаш кога оброкот не подразбирал глутен или млечни производи. 
Ваквиот проблем дополнително се комплицира во зимскиот период – студијата објавена во „Европскиотвесник за клиничка исхрана“, откри дека учесниците дневно јаделе 86 калории повеќе во есен отколку во пролет и притоа биралепомасна храна. А, што кога на ова ќе го додадеме зимскиот празничен период? 
Модерниот начин на живот честопати нѐостава преморени. Под влијание на густиот распоред, го губиме балансот вклучувајќи го и дигестивниот. Дали решението е во здравата храна или во начинот на кој ја консумираме храната? 

Без оглед на причинителот на подуеноста, неопходно е да се стартува со навиките во исхраната, бидејќи дигестивниот систем започнува со устата. Која е најстарата диетална солуција на зафатените? Прескокнувањето оброк! Немате време за јадење? Без грижа, ќе ги испиете калориите на настанот што треба да го покриете попладне. Забелешка: не правете го ова! Сигурно очекувате дека помалата консумација на храна и пијалаци ќе резултира со порамен стомак, но периодот на глад најверојатно ќе доведе до поголем надоместок следниот пат кога ќе јадете. Д-р Чуткан, автор на „Лекот за подуеност“ („The Bloat Cure“) објаснува: „Ако се долги временските рамки во кои нема никакво движење низ дигестивниот систем, тоа ќе го направи неактивен, мрзлив, а веројатноста да се подуете по следниот оброк ќе се зголеми“.

Кога јадете, дали го преполнувате стомакот меѓу два состанока или набрзина каснувате нешто работејќи на задачите што треба да се завршат? Брзиот животен стил поттикнува навики на брзо јадење во буквална смисла на зборот. Јадењето на биро, дури и кај оние кои консумираат совршено балансиран и здрав оброк, носи неколку непријатни нуспојави. Јадењето во изолација, без колегите кои несвесно поставуваат темпо, е секогаш пообилно. Пренатрупаниот дигестивен систем, со еден оброк и тоа со добра храна, е најчестата причина за подуеност. Кога јадеме во брзање, најчесто јадеме погрешна храна. Аерофагијата (голтање вишок воздух) е уште еден симптом на брзиот животен стил. Д-р Чутканвели дека голтањето воздух расте правопропорционално со мултитаскингот. Скролањето по телефонот додека јадете го одвлекува вниманието од ефикасното јадење. Мислите ли дека вежбањето помага? На многу начини да, но сѐшто ве охрабрува да дишете преку уста – настинка, алергии, интензивен тренинг – ве прави склони на аерофагија. 
Иако зелените сокови и авокадото го живеат своето време, а здравиот начин на исхрана се протна во нашите животи како тренд, дали е тоа доволно за никогаш повеќе да не се чувствуваме подуени? Камо нештата да беа толку едноставни. „Фиброзните зеленчуци и овошните шеќери предизвикуваат гасови преку ферментацијата, индиректно дувајќи го стомакот“, вели експертот за холистичко здравје Мари Рејнолдс. Гравот, леќата, кромидот, сите може да предизвикаат подуеност. Шабир Даја Мфарм, коосновач на „Викторија Хелт“ („Victoria Health“), објаснува дека не е до тоа што јадете туку кога јадете. Веќе знаеме дека големите оброци доцна навечер не се препорачливи за дигестивниот систем, но како влијае константно променливиот распоред? „Во нашето тело функционира автономен нервен систем. Од него, еден систем е задолжен да ги контролира нашите ‘гладни и жедни’ одговори, додека неговиот двојник ги контролира ‘одмори и закрепни’ функциите. Овие системи, обично, се исклучуваат околу 19:00 часот, а тоа значи дека дигестивните ензими ја забавуваат својата функција и дигестијата генерално е отежната“, објаснува Рејнолдс.„Благодарение на брзото темпо на модерниот животен стил, нашиот автономен систем честопати знае да нѐизневери и токму затоа се случува феноменот на подуеност поттикнат од превисока окупација“.
Кафето кое нѐодржува во живот во текот на пеколните недели и не е најдобриот избор за организмот. Кофеинот привремено ги поткрева енергетските нивоа, но негативно влијае на водата што ја пиеме. Кофеинот е диуретик што доведува до дехидрација, тоа доведува до стагнација во утробата и подуеност.
И кога на сето ова ќе го земеме предвид фактот дека храната што ја внесуваме е стерилизирана, водата е хлорирана, а антибиотиците ги уништуваат и добрите и лошите бактерии во стомакот, не е чудно што лесно се случува дебаланс на микробиомот (заедницата на микроорганизми во стомакот). „Можеме да се заштитиме од штетните бактерии, но прашањето е колку внесуваме од здрвите ‘бубачки’ кои се клучни за здравјето на дигестивниот систем и за интензивирање на имунитетот“, вели Карла Оутс, основач на „The Beauty Chef“. „Модерната храна, вода и лекови што редовно ги апсорбираме, ги елиминираат патогените, но и здравите микроби. Честопати се неопходни, но неопходно е да влијаете на колониите преку храна што изобилува со пробиотици со цел да ги намножите добрите бактерии во стомакот“. Клучот е да јадете промислено, но понекојпат да си дозволувате да уживате во оброкот. Забавете и сочувајте ги новините на Инстаграм за подоцна, подобро јадете додека гледате ТВ, за да избегате од навиката на одговарање мејлови за ручек. 
Ќе мора да поработите и на уморот. „Стрес и умор – чума за младите зафатени луѓе којашто најчесто резултира со сиромашно здравје“, вели д-р Сеп Фегерл од „Vivamayr Altausse“ клиниката. Иако животот на нога не е нешто ново, уште една додатна причина за енормниот раст на уморот се социјалните медиуми. „Жените имаат поголеми афинитети за социјална интеракција и работа на Нет;социјалните медиуми им овозможуваат да го прават тоа без ограничување“, вели д-р Фегерл. Не е изненадувачки што ваквата постојана конекција има последици: „Мозокот е константно активен, при што, драматично се редуцира времето за ментално заздравување“.

Каква врска има ова со стомакот? Ако го земеме предвид вообичаеното уверување дека стомакот е „вториот мозок“, тогаш одговорот е очигледен. Стресот и покачениот кортизол што го предизвикува, влијае на стомакот и композицијата на бактерии. „Дигестивниот систем е центарот на имунитетот, тој ги контролира речиси сите процеси во организмот“, објаснува Оутс. Дигестијата, циркулацијата, хормоните, сите делумно ги диктира гастроинтестиналниот тракт. „Тука се креираат невротрансмитерите, хормоните на метаболизмот, се неутрализираат патогените бактерии, се елиминираат токсините и се произведуваат хранливи материи. Што значи, од состојбата на микробиомот зависи нашето расположение, телесна тежина, здрава кожа, имунитет и општата здравствена состојба“, вели Оутс. 

Серотонинот, познат како хормон на среќата, го подобрува расположението; кога е во дефицит води до анксиозност и депресија.Се проценува дека 90% од серотонинот се создава во стомакот. Недостигот од овој дигестивен серотонин може да предизвика дигестивни проблеми, констипација или подуеност. Како да го направите стомакот среќен? Земете предвид сѐшто беше кажано погоре. 
Што можете да сторите за да го решите конкретно проблемот со подуеноста? Да јадете во мир и тишина! Да јадете полека и да уживате со сите сетила! Еве уште неколку тактики:

Подуеноста е повеќе симптом, а не дијагноза!

ЈАДЕТЕ ПРОМИСЛЕНО
Земете предвид што и каде јадете. Д-р Сеп препорачува да џвакате до 30 пати пред да го голтнете залакот, за телото да произведе ензими што ќе ја олеснат дигестијата. Фокусирајте се на храната пред вас, без разлика каде сте.

БИРАЈТЕ ПАМЕТНА ХРАНА
„Ако навистина сакате резултати, запознајте се со лактоферментирана храна богата со пробиотик“, вели Оутс. Лактоферментацијата е процес во којшто состојките се ферментирани со бактерија што произведува млечна киселина. Таа ја прави храната лесно сварлива и ја зголемува нејзината нутритивна вредност. Кефирот и комбухата се одлични примери.

ЈАДЕТЕ РАЗНОВИДНА ХРАНА
Грав, брокола, карфиол, зелка, лук, кромид – се познати по тоа што поттикнуваат гасови, но тоа не значи дека треба да ги исфрлите, бидејќи се корисни и содржат многу растителни влакна. Она што поттикнало подуеност денес, не значи дека ќе поттикне и утре. Јадете ги во умерено количество, секогаш комбинирајте ги различно и внесувајте многу семиња. 

47 е просечниот број на часови во коишто храната се задржува во дебелото црево кај жените, според студијата на „Клиниката Мајо“. Кај мажите, се задржува само 33 часа. 


Мени против подуеност
Во основа, храната треба да изобилува со разновиден свеж зеленчук, ферментирани производи, риба, а протеините, главно, да доаѓаат од јајца и пилешко. Дајте си слобода да правите различни варијации на овие рецепти.


 ПонеделникВторникСредаЧетвртокПетокСаботаНедела
ПојадокПечени модри патлиџанизачинети со лимонов сок, маслиново масло, толчен лук и солВарено јајце, домат и авокадоКапрезе омлет со домати, моцарела и босилекКајгана со пиперки и салата од доматиЧаден лосос и омлетПечен сладок компир и варено јајцеОмлет со печурки и домати
РучекКиноа салата со семки од тиква и сончоглед, цвекло и свеж босилек или нанеПечен сладок компир со туна и руколаСалата од цвекло со козјо сирење и оревиИнтегрални шпагети со песто и руколаЗеленчукова фритата со зелена салатаСупа од праз и лимон (она што остана од претходниот ден)Посна турлитава (она што остана од претходниот ден)
СупаСладок компир со ѓумбир и индиски оревиСладок компир со ѓумбир и индиски оревиСпанаќ, компир и кељСпанаќ, компир и кељ
 
Праз со лимон  
ВечераЗелена салата со домати и пилешко, зачинета со пармезан и грчки јогуртМлади тиквички со песто, топено сирење и пилешко на скара Лосос печен на скара со зеленчук варен на пареаПечени пилешки гради со пиперка и лешници и зелена салатаПечен мешан зеленчук со ракчиња или пилешкоПосна турлитаваПечен лосос со тиква и друг зеленчук по желба
 
Доволно е да го напишете нејзиното име на Google,за Википедија да ви го откриeбогатиот животопис на Илина. Во периодот од 2006-2016, успева да искачи пет од седум највисоки врвови, на пет различни континенти. Во 2013, по повеќемесечна подготовка, Илина Арсова станува првата жена Македонка која се искачува на Монт Еверест. Како ликовен уметник реализира 15 самостојни изложби во Македонија и во странство, а учествува на истакнати групни изложби и биеналиња. Во меѓувреме, ја издаде својата прва книга „Планинарење“. Креираше и продуцираше краткометражен серијал „Ова е нејзината приказна“ во режија на Игор Христов, каде ги овековечи приказните на неколку балкански хероини од авантуристичките спортови. Создаде пакетче разгледници со наслов „Дневник на моите височини“ – репродукции на нејзините дела инспирирани од планините, со кратко објаснување за нивното потекло. Нејзината борба за заштита на природата и моралните вредности, особено меѓу младите, активна е до 
ден-денес. Се чини дека оваа дама не застанува и навистина е за восхит сето она што го има постигнато толку млада. Но, уште поголемо воодушевување предизвикува нејзината приземност, искреност и човечност, кои се чувствуваат и меѓу зборовите што ги сподели со нас.
 
Социјалните медиуми ни овозможуваат да ѕирнеме во животот на навидум обичните жени. Кога човек ќе ѕирне кај вас, е тука има што да види! Свесни ли сте за позитивното влијание што го имате врз луѓето? Верувате дека ваквата транспарентност ќе има моќ да ги врати во општеството загубените вредности? 
– Ви благодарам за убавите зборови и се радувам ако навистина можам позитивно да влијаам врз другите. Она што во текот на животот ме направило цврста и одлучна е спортот, затоа и гласно го препорачувам секому. Со формирањето на здрава и спортска нација, како што некогаш сме имале, несомнено дека ќе имаме посреќни и повеќе исполнети луѓе. За таа цел не само што се потребни домашни идоли, туку и зајакнување на самодовербата кај луѓето, особено кај понежниот пол. Прифаќањето на себеси и на околината со сите доблести и мани, соочување и подобрување на состојбите. Како позитивна промена, забележувам дека луѓето повторно се насочуваат кон сопствените предизвици и соништа (наместо на оние на комшијата). На тој начин тие си дозволуваат да се надградат и пораснат до степен кој ги исполнува и ги прави среќни. А, кога ние сме среќни, полесно е да правиме промени околу нас. Таа промена несомнено ќе се одрази и на општеството. Имено, луѓето со својата активност и делување го обликуваат општеството.
Се вели дека жените се повеќе склони кон „мултитаскинг“, за разлика од мажите кои почесто се губат меѓу повеќе работи истовремено. Јас практикувам паралелна активност за одредени работи и на тој начин си наоѓам нови предизвици. Сепак, треба да бидеме внимателни да не се распнеме премногу, па да не можеме да го довршиме она што сме го започнале.
Секако дека има работи што не знам да ги правам, но и во нив наоѓам предизвик. Не би рекла дека тоа е готвењето, но, еве на пример, сметам дека не сум вешта во ниту еден спорт со топка, (освен пинг-понг), ниту пак имам какви било музикални предиспозиции. 
Интересно е дека во моментот кога ќе си признаете дека во нешто не сте добри, или дека може и подобро, веднаш отворате цело пространство можности за истото да се научи.
 Додека студирав на ФЛУ, професорот нѐ учеше дека само 1 % е талент, останатото е работа. Што значи дека речиси сѐ може да се научи!
Затоа, ве молам, не бидете од оние кои мислат дека знаат сѐ, бидејќи секојдневно губите стотици можности да научите нешто ново! 

Колку луѓето се свесни дека вашиот успех е двојно поголем само затоа што доаѓате од Македонија? Дека вие сте всушност хероина поради тоа што во ниту еден миг не се откажавте од својот сон и покрај недостигот од материјална и морална поддршка? 
-Точно е дека потеклото и средината во која живееме може да не поттикне или да не назадува во подвигот. Дефинитивно чувствувам дека во Македонија е многу тешко да се напредува. Моите успеси честопати беа повеќе ценети на други места во светот. Вистина е и дека во 2013 година кога народот и медиумите ме доживуваа како „национална хероина“, јас одев автостоп до Охрид, немајќи пари ни за автобуски билет. И покрај огромната поддршка од семејството, ми беше непријатно да барам пари на 30-годишна возраст. Токму тие работи можеби ме направиле да бидам уште посилна. 
Мора да го прифатиме фактот дека потеклото не зависи од нас и истото не може да го промениме. Можеме да ја промениме мислата, кога сме наклонети кон „самоутеха“ си велиме: „Со оглед на тоа од каде доаѓам, мојот резултат воопшто не е лош“, или пак кога сме повеќе критички настроени и си велиме: „Ова не е ништо во споредба со светот.“ Не е во ред да се „вадиме“ на потеклото, без вистински да се потрудиме да оствариме нешто. 
Освен да ги качувам планините, кои чувствувам дека ми се многу блиски, сакав да ги донесам светските практики и да придонесам кон напредок во моите области на делување. Навистина не е лесно да се работи со луѓе кои „знаат сѐ“ додека потајно сакаат да си наштетат еден на друг. Сепак, верувам дека резултатите ќе бидат видливи по неколку години. 
Практиката покажува дека секој од нас, секоја индивидуа има моќ да предизвика промени. Додека бев повеќе ангажирана околу еколошкиот активизам, ја сожалував екстремно ниската свест на луѓето кои ми велеа: „Зарем јас и ти ќе го спасуваме езероно?“ – Секако дека ДА, повторував, ние ќе почнеме, па други истомисленици ќе се придружат. Секоја промена треба од некаде да почне. Еден дрзок комшија еднаш ми рече: „Ех, девојко, знаеш ли јас што имав постигнато на твои години? Си отидов од државата!“ – „Епа, јас се вратив“ – кусо му одговорив. 

Колку ве нервира што попрво луѓето ги интересира да дознаат сѐ за вашата врска со Игор, отколку за вашите успеси? 
– Ова прашање понекогаш ме загрижува, особено ако се навратиме на почетокот на ова интервју каде тврдам дека човек единствено може да биде среќен и исполнет кога ќе ги задоволи сопствените соништа и потреби, а во тој случај сме презафатени со сопствената мисија што немаме многу време да гледаме во животите на другите. Не ми пречи тоа што на некој начин ја забавуваме македонската публика и ги храниме медиумите со нашата реална приказна, но ми пречи тоа што оние вредности за кои зборувавме на почетокот, изгледа дека се навистина заборавени. 

Дали балансот е вашата движечка сила и клуч за вашиот успех? 
– Пред сѐ, би рекла самодисциплина. Не секогаш ќе имаме мотивација и инспирација, но тоа не е изговор да не седнеме пред празното платно и да почнеме со сликање. Исто така, сметам дека е важно човек да биде флексибилен во однос на сопствените амбиции и да знае да се задоволува со помалку. Така ќе може да биде среќен и во средина која навидум е пореметена од онаа што ја посакува, да умее да најде нешто интересно во различни области. Тоа го правам јас во моментов, се задоволувам со компромиси на неколку полиња, што не е сосема спортски, но е човечки. Благодарение на љубовта кон природата во сите свои форми, умеам да уживам и во реката и во езерото, исто колку и во карпите и планините, кои сѐ уште ми се омилени. 
Колку Ковид-19 беше лекција за вас, што добро ви донесе, а што лошо?
Беше голема лекција, борба со сопствениот немир. Насочување кон себеси и кон работите за кои никогаш сум немала време... односно така велиме за сите работи кои во моментот не ни се приоритет. Честопати слушам домаќинки со заробени соништа, со однос како да работат за бордот на директори на Светска Банка, „Немам време за ништо“ – ќе речат. Воопшто не ги оправдувам и дури ги карам ако умеат да ме разберат. Секој има барем половина час дневно што може и треба да си го посвети себеси. Тоа е најважно. Сетете се кога патувате со авион и кога стјуардесата ги кажува безбедносните мерки: „Прво заштитете се себеси, а потоа оној до вас!“ Така и за амбициозните домаќинки целосно посветени на домот, ако вам нешто ви фали, тоа апсолутно ќе се одрази на домот.

Не бидете од оние што мислат дека знаат сѐ, бидејќи секојдневно губите стотици можности да научите нешто ново! 
 

На што работите во моментов?
– Пишувам, работам на илустрации за книга, на ликовното творештво, на дистрибуција на книгата која веќе ја издадов... односно се снаоѓам. Како и сите во ова време. Како туристички работник, мојата област беше една од најзагрозените за време на пандемијата. Благодарение на оној „мултитаск“ кој го спомнавме погоре, успеав да егзистирам без поголеми тешкотии. Со голема љубов и посветеност ги споделувам моите приказни на мотивациски говори, а чекам подобри времиња за да продолжам со редовните едукативни настани за млади како што е организирање спортски кампови и интерактивна настава во природа. 

Колку јавноста е подготвена за уметност, да ја ужива, да ја препознава и да ја купува?
– Мислам дека уметноста назадува, како и општата култура, а допрва ќе назадува со промена на законот и намалување на часовите по музичко и ликовно. Ние сме земја која низ историјата сведочи висока естетика и уметност во чекор со светските трендови. Но, додека светот продолжи да оди напред кон современи трендови и минимализам, ние заглавивме во кич и турбофолк. Навистина тажно.

Што сѐ тренирате за да ја одржувате формата неопходна за искачување? 
– Зависно од физичкото здравје го менувам интензитетот на тренинг, но гледам да се одржам во форма. Оваа зима имам доста намалена физичка активност, можеби заради тоа што немам голем проект на повидок. Тешко ми е кога ги гледам сите мои пријатели како скијаат на планина, а јас свесно се дистанцирам со цел штедење на колената со кои имам сериозен проблем години наназад. Земам разни суплементи за превенција и надеж за подобрување на одредени состојби. Речиси 15 години интензивно се занимавам со високогорство, алпинизам, качување карпи и скијање на големи височини, па свесна сум дека ако сакам да продолжам со овие активности мора да бидам исклучително внимателна. Во спротивно, сметките ги плаќаме со сопственото здравје. 

Лесно ли е човек да ве насмее? Што ве прави среќна овие денови?
– Да бидам искрена, гледајќи назад во сопствените фотоархиви, на планина секојпат сум насмеана. Таму некако како душата да ми се смее... Дури и кога ми студи или кога сум уморна и гладна. Денес помалку се смеам, но сепак се смеам во добро друштво, добар филм, добар виц.

Какво детство имавте, ви недостасува ли да сте дете понекогаш? 
– Никако да пораснам. Постојано си размислувам на тоа, каде ќе живеам и што ќе работам кога ќе пораснам, иако одамна сум веќе порасната (се смее).

Со здрава и спортска нација, како што некогаш сме имале, несомнено дека ќе имаме посреќни и повеќе исполнети луѓе.

И покрај тоа што сум во фит форма, едвај се искачувам по скали – зошто? 
Овој феномен е вообичаен за многумина. При качувањето по скали,се активираат сосем други мускули во однос на оние коишто ги активирате додека трчате на кеј или вежбате во сала. „Качувањето по скали подразбира товар за срцето и белите дробови на начин на кој не сте навикнати“, објаснува д-р Мајкл Фолкс,кардиолог во клиниката „Кливленд“, САД. Тетивите и мускулите на задникот работат турбо за да ги изведуваат повторувањата и за да го балансираат телото. За да не влегувате во канцеларија со јазикот спружен до земја борејќи се за воздух, вклучете спринт (на интервали) и искачување по планина во вообичаената рутина за вежбање. 
 
Дали е штетно да ја искористам четката за заби на партнерот, само еднаш?
ДА! Подобро е да го прескокнете миењето, отколку да искористите туѓа четка за заби. Преку споделување на четката, партнерите истовремено разменуваат плунка, крв (во случај да дошло до крвавење на непцата при четкањето) и низа бактерии што живеат во устата, а се разликуваат од човек до човек. Ова значи дека и двајцата партнери се изложуваат на ризик од низа бактериски болести и болести коишто се пренесуваат преку крвотокот. Посигурна варијанта е да ги исчистите забите со крпа за бришење, отколку да ја попарите туѓата четка со врела вода. 
 
Дали бананата е добра ужина за пред тренинг?
И повеќе од добра, бананата е идеална! Не само што ќе ви даде инстант енергија, таа истовремено ќе го заштити срцето. Научниците од „УниверзитетотнаАлабама“,ниското ниво на калиум (висок процент од минералот е присутен во бананите) го поврзуваат со артериосклероза или задебелување, стврднување и губење на еластичноста на ѕидовите на артериите предизвикано од наслаги од калциум (и други отпадни материи). Несомнено, ваквата состојба го зголемува ризикот од срцеви заболувања. Затоа, понесете си банана во торбата за вежбање и дојдете до наплив на калиум пред да се испотите. 
 
Вистина ли е дека пцуењето е добро за здравјето?
Да, но сепак важи за крајно некултурно однесување што не смеете да си го дозволите во јавност. Сепак, многубројни студии покажале дека пцуењето, во ситуации коишто го наложуваат тоа, подразбира низа здравствени придобивки – зголемена толеранција на болка, помал стрес, подлабоко поврзување со луѓето. Зошто? При експлозијата на вулгарни зборови, се лачи адреналин што истовремено ќе ве отрпне и ќе делува стимулирачки. Ваквото влијание е толку силно, што професионалците коишто работат под притисок, а на кои им е строго забрането да пцујат (пилоти, хирурзи) покажуваат послаб перформанс. 

ЗА или ПРОТИВ: музика во канцеларија? 
Еве кога треба да стиснете „ON“,а кога „OFF“: истражувачите од Универзитетот „Радбауд“во Холандија, го проучувале ефектот на музиката врз способностите на кадарот да изнаоѓа решенија и врз способноста да генерира нови идеи. По сѐ изгледа, „среќната“ музика им помогнала на вработените да смислат низа креативни концепти, така што, кај нив поттикнала лачење на допамин. Да појасниме, под „среќна“ музика, истражувачите подразбираат класична музика. Истовремено, научниците дошле до заклучок дека вработените најбрзо и најлесно дошле до решение за одреден проблем, додека работеле во тишина. 
 
Има ли корист од зборувањето сами со себе?
Да, но само ако зборувате во трето лице еднина­. Студијата на „Државниотуниверзитет наМичиген“откри дека зборувањето со себе во трето лице ќе ви помогне да го контролирате емотивниот одговор на негативните емоции. Следејќи го протокот на крв во мозокот, истражувачите забележале помалку когнитивна активност кога индивидуата – да ја наречеме Ана – зборувала за своите негативни емоции во трето лице („зошто Ана е вознемирена?“) во однос на вообичаениот начин на себерефлексија („зошто сум толку вознемирена?“). Според нивните откритија, обраќањето кон себе во трето лице ви дозволува да им пријдете на проблемите од друг агол, небаре давате совет на пријател. Се согласуваме, чудно е, но науката тврди дека вреди. 
 
Знајте го ова...
Подмачкајте ја салатата со масло (1 супена лажица) и ќе апсорбирате двојно повеќе витамини, поточно Е и К.

Подаруваме 10 книги од едицијата  "за ментално здравје" на нашата facebook страница

Ваш Аптекар во соработка со издавачката куќа Ѓурѓа.

 

 

Насоки:

Like на нашата facebook страница Ваш Аптекар, споделете ја објавата и една од темите објавени од 19.02 до 03.03.2021 , во коментар означете - тагнете пријател/ка и напишете ја вашата омилена тема од последниот број 37 Ваш Аптекар.

 

Доколку има повеќе учесници кои ги исполнуваат условите, книгите ќе ги подариме на 03.03.2021 по случаен избор.


 

Ако човек истрае во чистотата на своите мисли, радоста ќе го следи како неговата сопствена сенка!
 
Можеби никогаш порано во историјата на цивилизираниот човек, примената на принципите на менталната хигиена во секој дел на индивидуалниот и заедничкиот живот, не била толку важна како денес. Трескавичното темпо на живот создава голема нервоза и напнатост. Здравото живеење на ова брзо време на глобално војување бара нервна и ментална рамнотежа и капацитет за прилагодување како никогаш порано. Откријте како да го зачувате и подобрите своето ментално здравје!

 
 

Во февруари подаруваме 
10 книги од едицијата за ментално здравјена нашата 
fb страница

 
Сопруга, ќерка, пријателка – Бојана има многу улоги, но во сите е своја и природна, благодарение на професијата која непрекинато ја гради нејзината личност. 
 
Оваа дама успева да ги растера темните облаци на луѓето со зборови, со вистинските зборови. Оној што ги има вистинските совети, во време кога рака под рака со Ковид-19 доаѓаат низа психолошки проблеми, станува клучен, неопходен и, несомнено, заслужува почит. Но, Бојана заслужува признание плус, бидејќи е првиот психолог кај нас, кој ги искористи социјалните медиуми за да им ја доближи психологијата на луѓето. Нејзината страница „Мој психолог“ направи вистинска револуција во менување на навиките на луѓето да бараат стручна помош за психолошките дилеми. 
  
 
Акодо пред извесно време имањето семеен психолог беше сценарио за филм, денес, благодарение на социјалните медиуми и страниците како вашата, луѓетосе ослободија да бараат помош подалеку од она: „Напиј се дијазепам, ќе ти помине!“ Но, сечини дека коронавирусот најмногу ја потенцираше важноста на вашата професија.Дали периодов се зголеми обемот на вашата работа? 
Кога станува збор за мојата професија, неосновано кружи митот дека луѓето во нашата земја не посетуваат психолог кога е тоа потребно. Стратегијата: „Напиј се дијазепам и ќе ти помине“ можеме да ја оставиме во минатото,затоа што не донесе здрави стратегии за справување и соочување со потешкотиитекога станува збор за менталното здравје. Помладите генерации читаат, се едуцираат, посетуваат настани, истражуваат и се активираат во невладиниот сектор, па оттаму и демистифицирањетоод повеќе аспекти на самата тема ментално здравје и на професионалнотолице кое работи во оваа област. Со појавата на Ковид-19 забележувам пораст во однос на клиентите кои бараат советување за тоа како да се справат со стресот, со анксиозноста и со паничните напади. Искрено, не ме изненадува, го очекував ова, затоа што уште од самиот почеток на пандемијата кажував дека во позадина имаме втора пандемија,која ќе го засегне менталното здравје. Сепак, во нашата земја се активираа многу мои колеги со различни активности, па психолошката поддршка и помош беше достапна за сите и,можеби, за разлика од претходно, повидлива за многумина.
 
 
И кога немате работа со клиенти, вашата професија подразбира работење – вие морате постојано да читате со цел да ја надградувате својата стручност, особено во ова брзо време кое постојано носи некакви промени и погрешни трендови. Од друга страна, вашето однесување служи како пример и треба да им влее доверба на луѓето.Вие сте актер кој постојано е на сцена, па на кој начин се одморате од сѐ?Дали имате простор да бидете комплетно свои и да скршите некое правило? 
Мојата професија,како и секоја друга професија,бара постојано читање и доедуцирање. Многу е едноставно, додека се развиваш ти како професионалец, се развиваш и како личност, затоа што тоа е континуирана работа на себе. Од друга страна, на тој начин на клиентите можеш да им понудиш поголем квалитет. Професијата психолог носи голема одговорност,особено кога секојдневно работиш со луѓе, но не сметам дека сум актер на сцена. Тоа што јас го направив поразлично,пред околу 6 години,е одлуката дел од мојата работа да ја пласирам и на социјалните мрежи, односно да ги искористам нив како канал за комуникација солуѓето. Во тој период не постоеше страницана социјалните мрежи која обработуваше тематика од менталното здравје, за разлика од сега, кога можам да набројам барем дваесетина кои активно го праваттоа. На профилите на „Мој психолог“на социјалните мрежи јас објавувамсодржини од аспект на психолог, но не и за мојот приватен живот. Секако,надвор од професионалната улога сум нечија сопруга, ќерка, сестра, пријателка, сосетка… Во сите улоги се чувствувам комплетно своја без притоа да чувствувам потреба да кршам правила, а мојот мир е во балансот.


„Во сите улоги се чувствувам комплетно своја без притоа да чувствувам потреба да кршам правила, а мојот мир е во балансот.“
 

 
Вие сте пример дека технологиите можат да служат и за добро.Како воопшто дојдовте до идејата да ја стартувате страницата„Мој психолог“ на социјалните медиуми? Стигнуватели да одговорите на пораките на сите луѓе и дали, доколку некој има потреба, остварувате средби и во живо/онлајн по ново? 
Идејата ја добив уште во студентските денови, кога читав разни информации од различни страници и портали, но кога пребарав на македонски, не најдов ниту една. Сите мои размислувањаги споделував на мојотличен профил, па и моите пријатели ме охрабруваа дека можеби е време да направам блог или страницакаде што сето тоа ќе го направам достапнои за другите луѓе,кои би имале интерес да читаат. Секојдневно пристигнуваат многу прашања и многу е дискутабилно и чувствително нивното одговарање.Кога лице преку порака се консултира со мене, најчесто недостасуваат многу информации во врска со проблемот, а и таа форма на комуникација е надвор од принципот и етичноста на мојата професија, па кога прашањето е конкретно секако дека одговарам, но кога сметам дека би се прекршиле основните начела на мојата професија препорачувам консултацијата да биде лична и директна со мене или со друг психолог/терапевт по избор. Страницитена „Мој психолог“се само едно катче каде што јас пласирам дел одсвојатаработа. Јас секојдневно работам во моето советувалиште „Мој психолог“, дел сум од повеќе национални и интернационалнипроекти и работам како организациски консултант за ментално здравје. Пред короната,дел од мојата работа и секојдневие беа и обуките и работилниците во Скопје и низ земјата. Моментално тоа е на листа на чекање за подобро и побезбедно време, каде ќе можеме повторно да се собереме 170 луѓе и да говориме за менталното здравје.
 
Возможно ли е да направите некој вид сублимат напроблемите кои ги мачат луѓето во нашата земја? Од што страдаме најмногу?
Секој проблем е тежок за носителот на проблемот, а тежината е субјективна. Затоа неблагодарно е да кажам дека еден проблем е потежок од некој друг. Можам само да кажам дека периодов анксиозните состојби се во пораст.ж



„Секој проблем е тежок за носителот на проблемот, а тежината е субјективна.“
 

На кој начин еден психолог става штит од сето она со кое се соочува во текот на денот? И вие сте човек, а како жена стеипочувствителна, па како ви успева да не потпаднете под влијание на различните стресни приказни со кои се соочувате?
Со постојана работа на себе, следење на сопствените процеси, постојана доедукација и супервизија. Секако и искуството си го прави своето. На крајот од денот и ние сме луѓе, не сме суперлуѓе со посебни моќи. 
 
Многу луѓе сѐ уште не прават разлика помеѓу психолог и психијатар,и кога треба да се обратат кај едниот или кај другиот – ве замолувам појаснете им на нашите читатели. 
Мислев дека ова прашање низ годините нема да го слушам толку често, но погрешив. Изгледа дека параванот низ кој беа скриени овие две сродни,но различни професии,беше ист, па затоа и потребата постојано да се прави дистинкција помеѓу поимот психолог и психијатар. Психологот и психијатарот го изучуваат менталното здравје на човекот од две различни перспективи. Психолог е лице кое има завршено на катедрата за Психологија на Филозофски факултет (или на други високообразовни установи), а психијатар е лице кое има завршено Општа медицина на Медицински факултет, а потоа специјализација Психијатрија (и за разлика од психолозите смеат да препишуваат фармакотерапија). Психолозите понатаму се одлучуваат во која насокаќе се доедуцираат и насочуваат–психотерапија, советување, човечки ресурси, клиничка психологија итн. Лекувањето на душата со психолозите е преку„зборот“.
 
 
Каде наоѓате инспирација, бидејќи вашата работа по многу нешта е и креативна, но повеќе нѐинтересира оној момент на борба без крај – сѐ уште имаме проблем со голема некултура, со луѓе кои не можат да прифатат и не знаат да се однесуваат,на пример, со аутистични деца и со низа други вакви примери. Промените кои вие сакате да ги донесете одат многу бавно, па како наоѓате елан и мотив за понатаму, особено кога ќе се разочарате од ситуации кои ви покажуваат дека не сме мрднале од мртва точка? 
Инспирација и мотивација имам постојано и ја пронаоѓам во секојдневните случувања. Секако,постојат и ситуации кои обесхрабруваат, но исто така постојат и ситуации кои охрабруваат и покажуваат дека не стагнираме и во многу полиња одиме напред. Негативност, некултура и ниска свесност на колективно ниво не можат да се искоренат преку ноќ.
 

„Лекувањето на душата со психолозите е прекузборот.“
 

Како милувате да го поминувате слободното време? Дали можеби имате некое хоби кое го чувате само за себе?
Слободното време сакам да го поминам со некој креативен процес, па така најчесто пишувам или сликам. Читам сѐшто не успевам да прочитам кога имам набиен распоред, но сето тоа зависи од мотивацијата и од периодот. Моментално секој слободен момент го користам да бидам во природа на воздух и поминувам време со партнерот, семејството, пријателите. Офлајн или онлајн.
 
Колку сте посветени на здравиот живот – дали спортувате и на кој начин се исхранувате? Дали готвите? Дали имате некој свој режим на исхрана?  
Како што кажав и во еден одговор малку наназад–клучот е во балансот. Откако си ја усвоив таа филозофија,некако и физичката и духовната добросостојба си дојдоа рака под рака. Кога имам време спортувам, но моментално поради бременоста внимавам да сум активна со полесни вежби и пешачење. Немам режим на исхрана и не држам диети, туку внимавам што внесувам и колку внесувам. На пример, не си забранувам добра пица, но внимавам да не биде пицата на мени пречесто, туку барем еднаш месечно. Сакам да готвам, можам да кажам дека сум професионалец за традиционалните јадења, но тотален аматер за сѐостанато. Човек се учи додека е жив, па затоа и не си создавам притисок во тој поглед.
 
Периодов некако сите се поврзавме со природата, па колку е таа присутна во вашиот живот –одите ли често во природа, консумирате ли природни суплементи или можеби користите природни производи за нега? 
Сакам да сум во природа и сакам секој слободен момент да го поминам, ако не можам повеќе, барем во најблискиот парк. Сето тоашто му е потребно на мојот организам се обидувам да го внесам преку исхраната. Неодамна ми дадоа многу убав совет–оди на пазар и купи сѐшто е сезонско и консумирај го во текот на неделата. Во редовната исхрана секогаш е застапен медот како природен засладувач кога е потребен, а во однос на надворешната нега на телото забележав дека периодов прибегнав кон употреба на органска и природна козметика.

Подаруваме 5 примероци од книгата „КАКВИ ТИ СЕ МИСЛИТЕ ТАКОВ ТИ Е ЖИВОТОТ“ ОД Џејмс Ален во соработка со издавачката куќа Ѓурѓа.

 

Насоки:

Like на нашата facebook страница Ваш Аптекар, споделете ја објавата на вашиот профил и една од темите објавени од 11.11 до 27.11.2020, во коментар означете - тагнете пријател/ка и напишете ја вашата омилена тема од последниот број 36 Ваш Аптекар.

 

Доколку има повеќе учесници кои ги исполнуваат условите, книгите ќе ги подариме на 27.11.2020 по случаен избор.

 

Што е ХИВ?
ХИВ е вирус кој го напаѓа имунитетот – штитот на организмот од бактериите и вирусите со кои е во постојан контакт. Поточно, вирусот ги убива ЦД4 клетките кои се тип на имунолошки клетки наречени Т-клетки. Како што ХИВ вирусот напредува со својот напад врз овие клетки, така телото станува поранливо на различни видови инфекции и сериозни заболувања како рак.
ХИВ се пренесува преку телесните течности:
·      Крв
·      Семена течност
·      Вагинален секрет
·      Мајчино млеко
ХИВ не се пренесува преку воздух или вода или преку вообичаен контакт. 
За оваа доживотна состојба нема лек, иако научниците не се откажуваат од потрагата. Но, со соодветна медицинска нега, вклучувајќи го и третманот наречен антиретровирусна терапија, возможно е да се контролира и да се живее со него. 
Без третман, лицето позитивно на ХИВ може да заболи од СИДА. Во таа фаза, имунитетот е преслаб да се бори со останатите болести и инфекции. Заболениот од СИДА, кој не прима соодветни лекарства, во просек живее 3 години. Со антиретровирусната терапија, ХИВ вирусот се менаџира лесно, а животниот век речиси е ист колку на луѓето кои никогаш нема да стапат во контакт со него.

Што е СИДА?
Болест која се развива кај луѓето позитивни на ХИВ. Всушност, таа е најнапредната фаза на ХИВ вирусот. Но, индивидуата не мора да значи дека ќе заболи од СИДА само затоа што е ХИВ позитивна.
Како што напоменавме, ХИВ вирусот ги убива ЦД4 клетките. Здравите луѓе, генерално имаат од 500 до 1.500 вакви клетки на кубен милиметар. На лицето заразено со ХИВ чии ЦД4 клетки паднале под 200 на кубен милиметар, ќе му биде дијагностицирана СИДА.
СИДА може да се дијагностицира и кај луѓе кои имаат ХИВ и плус развиле опортунистичка инфекција или рак, кои многу ретко се среќаваат кај луѓе негативни на ХИВ. Опортунистичката инфекција, како пневмонија, ја користи деликатната ситуација како ХИВ вирусот, за да го нападне организмот. 
Доколку не се третира, ХИВ може да прогресира во СИДА за една декада. Болните од СИДА, кои не се лекуваат, во просек живеат 3 години, но времето се крати доколу телото во меѓувреме се судри со сериозна опортунистичка болест. Антиретровирусната терапија може да го спречи ХИВ вирусот да поттикне СИДА.
Но, во случај сепак да се развие СИДА, тоа значи дека имунитетот е сериозно компромитиран. Тој е ослабен до степен да не може да го возврати ударот и на најслабите инфекции. Луѓето стануваат ранливи на цела една палета од болести како пневмонија, туберкулоза, рак, менингитис, габични инфекции во устата и грлото и уште многу други.
Скратениот животен век кај случаите со нетретирана СИДА не е директен резултат на синдромот сам по себе, туку е резултат на болестите и компликациите кои се јавуваат поради срозениот имунитет.
 
ХИВ и СИДА: која е поврзаноста?
За да заболи од СИДА, човекот мора да биде заразен со ХИВ. Но, ХИВ позитивниот не мора да значи дека некогаш ќе заболи од СИДА. 
ХИВ случаите прогресираат во три фази:
·      1: Акутна фаза, првите неколку недели по заразувањето
·      2: Клиничка латенција или хронична фаза
·      3: СИДА
Колку брзо еден ХИВ случај ќе прогресира во хронична фаза варира од човек до човек. Без третман, може да трае до една декада пред да премине во СИДА. Со соодветни лекарства, може да трае доживотно.
Иако нема лек за ХИВ, со вирусот може нормално да се живее. Ниту за СИДА нема лек, но третманот може да го зголеми бројот на ЦД4 клетките до ниво кое налага дека организмот нема СИДА (200 или над, ЦД4 клетки на кубен мм). Антиретровирусната терапија е добра затоа што помага и во борбата со опортунистичките инфекции.
 
ХИВ трансмисија: научете ги фактите!
Секој може да се зарази со ХИВ вирус преку телесните течности наведени погоре. Од човек на човек, се пренесува преку:
·      вагинален или анален сексуален однос
·      споделување игли и останати алатки за инјектирање дрога
·      споделување опрема за тетовирање, без таа да биде стерилизирана меѓу две употреби
·      во текот на бременоста, породувањето, доењето, мајката може да го пренесе на бебето
·      преку џвакање на храната на бебето пред да му се даде во уста
Во теорија е возможно, но екстремно ретко се случува, ХИВ да се пренесе преку:
·       орален секс (но, само ако ХИВ позитивниот крвави од непцата)
·      каснување од страна на ХИВ позитивен (само ако плунката е крвава или има отворени рани во усната шуплина)
·      контакт со оштетна кожа, рани и крв со ХИВ позитивниот
ХИВ не се пренесува преку:
·      допир 
·      прегратки, држење за раце, бакнување
·      воздух или вода
·      споделување храна и пијалоци
·      плунка, солзи, пот, измет
·      споделување тоалет, кревет или пешкир
·      комарци и други инсекти
Важно е да се напомене дека ХИВ позитивното лице кое се лекува, но константно е без вирусно оптоварување, практично е невозможно да зарази друг.
 
Тестови за откривање ХИВ
Постојат неколку опции, некои даваат брзи резултати, за некои треба време, но лекарот е оној што одлучува кој тест е соодветен за дадениот случај. Во принцип тестовите се вршат преку анализа на крвта со цел да се провери дали има појава на антитела или антигени. Антителото е протеинска компонента која телото само ја создава со цел да се избори со инфекцијата. Антигенот, од друга страна, е составен дел на вирусот кој го активира имунитетот. 

ШТО Е ТОА ХИВ ПЕРИОД НА ПРОЗОРЕЦ?
Веднаш после првиот контакт со ХИВ, вирусот почнува да се множи во телото. Имунолошкиот систем на заразениот реагира на антигените така што создава антитела. 
Временскиот период помеѓу изложувањето на вирусот сѐ до моментот кога тој ќе стане воочлив преку анализа на крвта, се нарекува период на прозорец. Поголемиот број луѓе развиваат забележливи антитела од 23 до 90 дена после инфицирањето.
Ако лицето се тестира во текот на периодот прозорец, голема е веројатноста да добие негативен резултат. Но, и во овој период тој е заразен за другите. Затоа, тестот се повторува по одреден период (тајмингот зависи од тестот што се користел претходно). Во меѓувреме, лицето треба да користи кондом за да спречи ширење на ХИВ.
 
Рани сиптоми на ХИВ
Во текот на акутната фаза, некои луѓе не пројавуваат никакви симптоми или едноставно не ги поврзуваат со ХИВ, бидејќи тие потсетуваат на грип или на сезонски вирус. Симптомите се варијабилни, може да бидат благи или остри, може да се појават и да ги снема и може да траат неколку денови или неколку недели.
Во рани симптоми спаѓаат:
·      треска
·      студ
·      отечени лимфни јазли
·      општи болки
·      осип на кожата
·      воспалено грло
·      главоболка
·      гадење
·      вознемирен стомак
 
Кои се симптоми на ХИВ?
После 1 до 2 месеци, ХИВ влегува во хронична фаза која трае од неколку години до неколку декади. Некои луѓе немаат симптоми во оваа фаза, додека други имаат минимални или нетипични симптоми како:
·      главоболки и други болки
·      отечени лимфни јазли
·      чести трески
·      ноќно потење
·      замор
·      гадење
·      повраќање
·      дијареја
·      губење на тежината
·      осип на кожата
·      чести орални и габични вагинални инфекции
·      пневмонија
Исто како и во раната фаза, и во оваа, ХИВ е лесно пренослив без оглед на симптомите. Но, лицето нема да знае дека има ХИВ освен ако не се тестира. Преку тестот не ги штитите само другите, имајте на ум дека со рана детекција побрзо ќе стасате до лекарства кои комплетно ќе го забават вирусот. 
Ако лицето било изложено на ХИВ, тоа истовремено било изложено и на други сексуално преносливи болести како гонореја, кламидија, сифилис, трикомонијаза. Кај мажите, симптомите на СПБ се повоочливи, бидејќи се видливи на самите гениталии за разлика од жените. Но, жените побрзо реагираат и одат на лекар, за разлика од мажите.  
 
Кои се симптоми на СИДА?
СИДА или синдром на стекната имунодефициенција – фаза во која имунолошкиот систем е ослабнат од причина што ХИВ вирусот не бил третиран со години. ХИВ позитивните ќе развијат СИДА и во случај на доцно откривање на самиот вирус или ако знаат дека имаат ХИВ, но не се упорни со терапијата. СИДА-та е неизбежна и кај ХИВ случаите кои се отпорни на антиретровирусната терапија. 

Симптомите на СИДА се следни: 
·      зачестена треска
·      хронични отечени лимфни жлезди, особено на пазувите, вратот и препоните
·      хроничен замор
·      ноќно потење
·      темни дамки на кожата или во внатрешноста на устата, носот или очните капаци
·      рани, дамки или лезии на устата и јазикот, гениталиите или анусот
·      испакнатини, лезии или осип на кожата
·      честа или хронична дијареја
·      брзо губење на тежината
·      невролошки проблеми како што се проблеми со концентрацијата, губење на меморијата и конфузија
·      вознемиреност и депресија
 
Заштита и превенција
Едноставно е, користете кондом при вагинален, анален и орален секс!

За Нас

Ваш Аптекар, наменето да ги задоволи вашите потреби за квалитетни информации во врска со употребата на лековите и другите средства кои ги земате во аптеките. Ние се грижиме за вашето здравје и ќе ви обезбедиме интересни содржини кои директно ќе влијаат врз вашиот приод кон лекувањето и начинот на живот воопшто.

Следете не на Facebook

Newsletter

Внесете ја вашата е-пошта и навремено дознајте за сите новости и информации поврзани со Ваш Аптекар.